Әлем халықтарының діни және рухани дәстүрлері олардың тарихын, дүниетанымын және табиғатқа деген көзқарасын көрсетеді. Кейбір сенім жүйелері мыңдаған жылдар бойы сақталып, бүгінгі күні де миллиондаған адамның өмірінде маңызды орын алады. Солардың бірі – Жапонияның байырғы діні саналатын синтоизм. Бұл дәстүр табиғатты құрметтеумен, ата-бабаларды қастерлеумен және ұлттық мәдениетпен тығыз байланысты. Осы мақалада біз Сіздер үшін синтоизм туралы 25 қызықты әрі танымдық мәлімет жинадық.
- Синтоизм Жапонияның төл діні болып саналады. Оның атауы әдетте «құдайлар жолы» деп аударылады. Бұл сенім жүйесі жазба деректер пайда болғанға дейін-ақ қалыптасқан.
- Синтоизмнің нақты негізін қалаушысы жоқ. Көптеген басқа діндерден айырмашылығы, ол халықтық нанымдар мен рәсімдердің негізінде біртіндеп пайда болған. Сондықтан оның шыққан уақытын дәл анықтау мүмкін емес.
- Бұл дәстүрде Інжіл немесе Құран сияқты бірыңғай қасиетті кітап жоқ. Негізгі түсініктер аңыздар, мифтер және рәсімдер арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған. Кейін олардың бір бөлігі жазбаша түрде сақталған.
- Синтоизмдегі басты ұғымдардың бірі – ками. Бұл атау рухтарды, құдайларды және табиғаттағы қасиетті күштерді білдіреді. Ками таулармен, өзендермен, ағаштармен және басқа табиғи нысандармен байланыстырылуы мүмкін.
- Дәстүрлі түсінік бойынша, ками саны шексізге жуық. Жапондар жиі «сегіз миллион ками» деген тіркесті қолданады. Бұл сөз тіркесі рухани күштердің сансыз көп екенін білдіреді.
- Синтоизмде табиғат қасиетті құбылыс ретінде қарастырылады. Көптеген табиғи нысандар ками мекені деп есептеледі. Сондықтан оларға ерекше құрмет көрсетіледі.
- Синтоистік ғибадатханаларды тории қақпалары арқылы оңай тануға болады. Мұндай қақпалар қасиетті аумақтың кіреберісінде орналасады. Олар күнделікті әлем мен ками әлемінің арасындағы шекараны білдіреді.
- Ғибадатханаға кірер алдында тазалану рәсімін орындау дәстүрге айналған. Ол үшін арнайы су көздері пайдаланылады. Келушілер қолдарын жуып, аузын шайып алады.
- Тазалық синтоизмде ерекше маңызды орын алады. Бұл тек дене тазалығын ғана емес, рухани тазалықты да қамтиды. Көптеген рәсімдер адамның рухын тазартуға бағытталған.
- Басқа кейбір діндермен салыстырғанда синтоизм ақырет мәселесіне аз көңіл бөледі. Негізгі назар осы дүниедегі үйлесімділікке аударылады. Адамның табиғатпен және қоғаммен дұрыс қарым-қатынасы маңызды деп саналады.
- Жапония тұрғындарының көпшілігі синтоизм мен буддизм элементтерін қатар ұстанады. Мұндай құбылыс ғасырлар бойы сақталып келеді. Ел үшін бұл қалыпты жағдай болып есептеледі.
- Ең құрметті камилердің бірі – күн құдайы Аматэрасу. Жапон мифологиясы бойынша императорлық әулет осы құдайдан тараған. Оның бейнесі ұлттық мәдениетте маңызды орын алады.
- Жапония императоры дәстүрлі түрде синтоистік рәсімдермен байланысты. Оның қатысуымен өтетін көптеген салтанаттардың діни мәні бар. Кейбір рәсімдердің тарихы өте көне заманнан бастау алады.
- Синтоистік ғибадатханаларда тілектер жазылатын ағаш тақтайшаларды жиі көруге болады. Адамдар оларға армандарын, үміттері мен өтініштерін жазады. Кейін тақтайшалар қасиетті аумақта қалдырылады.
- Жапониядағы көптеген мерекелер синтоистік дәстүрлермен байланысты. Мұндай күндері шеру, салтанатты рәсімдер және халықтық іс-шаралар өткізіледі. Кейбір мерекелердің тарихы жүздеген жылдарға созылады.
- Синтоизм жапон сәулет өнеріне үлкен әсер еткен. Бұл әсіресе ғибадатханалардың сыртқы келбетінен байқалады. Олардың құрылысы қарапайымдылықпен және табиғи материалдарды қолданумен ерекшеленеді.
- Ең танымал қасиетті орындардың бірі – Исэ ғибадатхана кешені. Ол Аматэрасу құдайына арналған. Бұл орын Жапониядағы ең қасиетті діни орталықтардың бірі саналады.
- Исэ ғибадатханасының ерекше дәстүрі бар. Белгілі бір уақыт аралығынан кейін оның ғимараттары ежелгі тәсілдермен қайта салынады. Бұл көне құрылыс өнерін сақтауға көмектеседі.
- Синтоизмде ата-бабаларды құрметтеу маңызды орын алады. Туыстарды еске алу рухани өмірдің ажырамас бөлігі саналады. Көптеген отбасылар осыған байланысты рәсімдерге қатысады.
- Діни рәсімдерде музыка мен би кеңінен қолданылады. Кейбір қойылымдар бірнеше ғасыр бойы орындалып келеді. Мұндай өнер түрлері мәдени мұраны сақтауға ықпал етеді.
- Ежелгі кезеңде синтоизм Жапонияның мемлекеттік басқаруымен тығыз байланысты болған. Көптеген билеушілер діни рәсімдерді өз беделін нығайту үшін пайдаланған. Бұл ықпал ұзақ уақыт бойы сақталды.
- Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін синтоизм мемлекеттен ресми түрде бөлінді. Діни ұйымдар дербес қызмет атқара бастады. Бұл Жапония тарихындағы маңызды өзгерістердің бірі болды.
- Синтоизмнің рәміздері жапон өнерінде кеңінен кездеседі. Ками, тории және қасиетті жануарлар бейнелері сурет өнерінде, әдебиетте және театрда жиі пайдаланылады. Соның арқасында бұл дәстүр мәдениеттің маңызды бөлігі болып қала береді.
- Көптеген жапондар жаңа жылдың басында ғибадатханаларға барады. Мұндай дәстүр кең таралған. Адамдар денсаулық, амандық және сәттілік тілейді.
- Мыңдаған жылдық тарихына қарамастан, синтоизм қазіргі уақытта да өміршең діни жүйе болып саналады. Миллиондаған адам оның мерекелері мен рәсімдеріне қатысады. Бұл дәстүрдің жапон қоғамында қаншалықты терең орныққанын көрсетеді.
Синтоизм – табиғатты құрметтеуді, көне дәстүрлерді және рухани үйлесімділікті біріктіретін ерекше сенім жүйесі. Ол Жапония мәдениеті мен ұлттық болмысының қалыптасуына зор ықпал етті. Бүгінде бұл дәстүр көптеген адамның өмірінде маңызды орын алып келеді. Синтоизмді зерттеу жапон халқының тарихын, дүниетанымын және рухани мұрасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
