Химия өнеркәсібінің дамуы адамзатқа беріктігі, ұзақ қызмет ету мерзімі және қолайлылығы жағынан көптеген табиғи материалдардан асып түсетін жаңа өнімдер жасауға мүмкіндік берді. Бүгінде синтетикалық талшықтар күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналғанымен, олардың шығу тарихы туралы көпшілік біле бермейді. Осындай жасанды материалдардың ішіндегі ең танымалдарының бірі – нейлон. Ол тоқыма өнеркәсібіне, машина жасау саласына және басқа да көптеген бағытқа үлкен ықпал етті. Бір ғасырға жуық уақыт бойы өзінің ерекше қасиеттерінің арқасында бұл материал кеңінен қолданылып келеді және әлі де жоғары сұранысқа ие. Бұл мақалада біз Сіздер үшін нейлондар туралы 25 қызықты әрі танымдық мәліметті жинақтадық.
- Нейлон өнеркәсіптік көлемде жаппай өндіріле бастаған алғашқы толық синтетикалық талшық болды. Оның пайда болуы химия өнеркәсібі мен тоқыма өндірісіндегі маңызды бетбұрысқа айналды.
- Бұл материалды 1935 жылы «DuPont» компаниясында жұмыс істеген америкалық химик Уоллес Карозерс жасап шығарды. Оның жаңалығы жасанды полимерлерді өндірудің жаңа дәуірінің басталуына жол ашты.
- Алғашқы кезде нейлон киім тігу үшін жасалған жоқ. Ғалымдар табиғи жібектің орнына қолдануға болатын берік әрі қолжетімді материал алуды мақсат етті.
- Жаңа материалдан жасалған алғашқы бұйымдар синтетикалық қылшықтары бар тіс щеткалары болды. Біраз уақыттан кейін ғана одан әйгілі әйелдер шұлықтары өндіріле бастады.
- Нейлоннан жасалған шұлықтар өте қысқа мерзімде үлкен сұранысқа ие болды. Алғашқы сатылым күндерінің өзінде дүкендер миллиондаған жұпты сатып, тұтынушылардың қызығушылығы өндіріс көлемінен әлдеқайда асып түсті.
- Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген тұрмыстық өнімдердің өндірісі уақытша қысқарды. Себебі шикізаттың едәуір бөлігі парашюттер, арқандар, шатырлар және әскери мақсаттағы басқа да бұйымдарды жасауға жұмсалды.
- Нейлон салыстырмалы түрде жеңіл болғанымен өте берік материал саналады. Сондықтан оны бұйымның салмағын арттырмай, сенімділігін сақтау қажет болатын салаларда кеңінен пайдаланады.
- Бұл талшық үйкеліске өте жақсы төзеді. Сол себепті ол туристік жабдықтар, рюкзактар, чемодандар және арнайы жұмыс киімдерін өндіруде жиі қолданылады.
- Материал көгеруге айтарлықтай төзімді. Сонымен қатар микроорганизмдердің көпшілігі оның құрылымын табиғи маталар сияқты тез бұза алмайды.
- Нейлон мақтаға қарағанда ылғалды әлдеқайда аз сіңіреді. Осындай қасиетінің арқасында одан жасалған бұйымдар жуылғаннан немесе суланғаннан кейін тезірек кебеді.
- Бұл талшықтың серпімділігі жоғары. Созылғаннан кейін көптеген жағдайда бастапқы пішініне қайта оралып, бұйымның сыртқы көрінісін сақтайды.
- Нейлоннан тек мата ғана өндірілмейді. Одан балық аулау жібі, ішектер, бекіткіш бөлшектер, тісті доңғалақтар және көптеген техникалық бөлшек жасалады.
- Қазіргі автомобильдерде де нейлоннан дайындалған көптеген бөлшек кездеседі. Қозғалтқыштың кейбір элементтері, әртүрлі механизмдердің корпустары және бекіткіштері осы полимерден жасалады.
- Материал көптеген майлар мен жағармайларға төзімді келеді. Осындай қасиеті оны машина жасау және өнеркәсіптік жабдық өндірісінде сұранысқа ие етеді.
- Нейлонның кейбір түрлері өте үлкен механикалық жүктемеге төтеп бере алады. Сондықтан олар кейбір инженерлік құрылымдарды жасау кезінде де пайдаланылады.
- Бұл талшықты түрлі түске оңай бояуға болады. Соның нәтижесінде өндірушілер түсі ұзақ сақталатын қанық реңкті маталар шығара алады.
- Нейлон басқа материалдармен жақсы үйлеседі. Оны мақтамен, жүнмен немесе эластанмен араластырып, сапасы жоғары әрі қолайлы маталар өндіреді.
- Жоғары беріктігіне қарамастан, бұл полимер ультракүлгін сәуленің ұзақ әсеріне сезімтал келеді. Ашық күн астында ұзақ уақыт тұрған жағдайда оның механикалық қасиеттері біртіндеп төмендейді.
- Нейлонның балқу температурасы оның нақты түріне байланысты өзгереді. Бұл материалдың әртүрлі маркасының өзіне тән ерекшеліктері болады.
- Синтетикалық полимерлерді өндіру күрделі химиялық технологияларды қажет етеді. Сондықтан дайын өнімнің сапасы өндірістік үдерістің дәл сақталуына тікелей байланысты.
- Нейлоннан жасалған бұйымдар ұзақ уақыт қызмет етеді. Дұрыс пайдаланылған жағдайда олар көптеген жыл бойы негізгі қасиеттерін жоғалтпайды.
- Бүгінде нейлондардың тұтас бір тобы бар. Ең кең таралған түрлерінің қатарында «Нейлон 6» және «Нейлон 6,6» маркалары бар. Олар молекулалық құрылысы мен пайдалану қасиеттері бойынша ерекшеленеді.
- Ғалымдар бұл материалдың қасиеттерін жетілдіру жұмыстарын жалғастырып келеді. Неғұрлым берік, жеңіл әрі экологиялық тұрғыдан тиімді жаңа түрлері жасалып, олардың қолданылу аясы кеңейіп жатыр.
- Нейлонды қайта өңдеу мәселесі жылдан жылға өзектірек болуда. Көптеген мемлекетте мұндай шикізатты қайта пайдалануға мүмкіндік беретін технологиялар енгізіліп, қалдық көлемін азайтуға күш салынуда.
- Нейлонның тарихы бір ғылыми жаңалықтың көптеген өнеркәсіп саласын өзгерте алатынын айқын көрсетеді. Бүгінде бұл материалсыз киім өндірісін, техниканы, спорттық жабдықтарды және күнделікті қолданылатын көптеген бұйымды елестету қиын.
Нейлон адам қолымен жасалған ең табысты синтетикалық материалдардың бірі болып қала береді. Оның беріктігі, жеңілдігі және әмбебаптығы көптеген салада кеңінен қолданылуына мүмкіндік берді. Технологиялардың үздіксіз дамуы бұл полимерді пайдаланудың жаңа мүмкіндіктерін ашып келеді. Алдағы уақытта жаңа материалдар мен қайта өңдеу тәсілдерінің жетілдірілуі нәтижесінде нейлонның маңызы одан әрі арта түсетіні сөзсіз.
