Мыңдаған жылдар бойы қасиетті кітаптар өркениеттердің, мәдениеттердің және адамдардың рухани өміріне зор ықпал етіп келеді. Олар миллиондаған адамның дүниетанымын қалыптастырып, ғылым мен тарихтың маңызды зерттеу нысанына айналды әрі көптеген халықтардың мәдени мұрасын сақтауға үлес қосты. Осындай әлемге әйгілі қасиетті кітаптардың бірі – Құран. Ислам дінінде ол ерекше орын алады және мұсылмандар үшін Алланың Мұхаммед пайғамбарға Жәбірейіл періште арқылы түсірген сөзі болып саналады. Бұл мақалада біз Сіздер үшін Құран туралы 30 қызықты әрі танымдық мәліметті жинақтадық.
- Құран – ислам дінінің басты қасиетті кітабы. Мұсылмандардың сенімі бойынша, ол Алланың Мұхаммед пайғамбарға Жәбірейіл періште арқылы түсірген уахиы болып табылады. Сондықтан бұл кітап әлемдегі миллиардтан астам мұсылманның рухани өмірінде ерекше орын алады.
- Құранның түсуі шамамен 23 жылға созылған. Ислам дәстүріне сәйкес, алғашқы уахи 610 жылы түскен, ал соңғы аяттар Мұхаммед пайғамбардың өмірінің соңына қарай түскен. Мұндай біртіндеп түсу сол кездегі түрлі оқиғалар мен жағдайларға байланысты болды.
- Алғашқы уақытта Құран аяттары ауызша жеткізілген. Пайғамбардың сахабалары оларды жаттап алып, қолда бар материалдарға жазып отырған. Ол үшін пергамент, мал сүйектері, құрма жапырақтары және тері пайдаланылған.
- Мұхаммед пайғамбар қайтыс болғаннан кейін Құран бір кітап болып жинақталды. Бұл жұмыс алғашқы халифа Әбу Бәкірдің тұсында басталып, кейін үшінші халифа Османның кезінде бірыңғай нұсқа дайындалды. Соның арқасында қасиетті мәтіннің біркелкілігі сақталды.
- Құран 114 сүреден тұрады. Олардың көлемі мен мазмұны әртүрлі келеді. Ең ұзын сүре 286 аяттан тұрса, ең қысқа сүре небәрі үш аяттан тұрады.
- Аяттардың жалпы саны есептеу дәстүріне байланысты аздап ерекшеленуі мүмкін. Ең кең таралған есеп бойынша олардың саны 6236 деп қабылданады. Есептеу тәсіліндегі айырмашылықтарға қарамастан, қасиетті мәтіннің мазмұны өзгермейді.
- Құран классикалық араб тілінде түскен. Бұл тіл араб әдебиетінің, грамматикасының және жазу мәдениетінің дамуына үлкен ықпал етті. Қазіргі әдеби араб тілінің көптеген нормалары осы қасиетті кітаптың әсерімен қалыптасты.
- Мұсылмандар үшін Құранды араб тілінде оқу ерекше маңызға ие. Басқа тілдердегі аудармалар қасиетті мәтіннің мағынасын түсіндіретін тәржімалар ретінде қарастырылады. Сондықтан құлшылық кезінде көбіне түпнұсқа қолданылады.
- Ең ұзын сүре – «Бақара» сүресі. Онда сенім, адамгершілік, отбасы және қоғамдық өмірге қатысты көптеген мәселелер қамтылған. Оның атауы қазақша «Сиыр» деген мағынаны білдіреді.
- Ең қысқа сүре – «Кәусар» сүресі. Ол бар болғаны үш аяттан тұрады. Көлемі шағын болғанымен, мұсылмандар үшін рухани маңызы өте зор.
- Құрандағы барлық сүрелердің басында дерлік «Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен» деген сөздер жазылады. Бұған тек тоғызыншы сүре ғана кірмейді. Сонымен қатар бұл сөздер жиырма жетінші сүренің ішінде тағы бір рет кездеседі.
- Құран тек сүрелер мен аяттарға ғана бөлінбейді. Оны оқу ыңғайлы болуы үшін қасиетті кітап көлемі шамалас 30 бөлікке бөлінген. Бұл бөліктер араб тілінде «жуз» деп аталады. Осындай бөлініс Құранды бір айдың ішінде толық оқып шығуға мүмкіндік береді.
- Көптеген мұсылмандар Құранды толық жаттап алуға ұмтылады. Қасиетті кітапты түгелдей жатқа білетін адам «хафиз» деп аталады. Мұндай дәстүр ғасырлар бойы сақталып келеді.
- Құранды дұрыс оқу ережелері «тәжуид» деп аталады. Ол дыбыстарды анық айту, кідірістерді сақтау және оқу мәнерін дұрыс орындау қағидаларын қамтиды. Соның арқасында дәстүрлі оқу үлгісі ұрпақтан ұрпаққа өзгеріссіз жетіп келеді.
- Құранның ең көне қолжазбалары исламның алғашқы онжылдықтарына жатады. Олардың кейбірі бүгінгі күнге дейін сақталып, әлемнің түрлі кітапханалары мен мұражайларында тұр. Бұл қолжазбалардың тарихи құндылығы өте жоғары.
- Кітап басып шығару пайда болғанға дейін Құран қолмен көшіріліп келген. Бір толық дананы жазып шығу көп уақытты әрі үлкен ұқыптылықты талап еткен. Әрбір көшірме мұқият тексеріліп отырған.
- Құранды көшіру ислам каллиграфиясының дамуына зор ықпал етті. Шеберлер әрбір бетті көркем әрі ұқыпты безендіруге ерекше мән берген. Соның нәтижесінде араб жазуының бірнеше әйгілі көркем үлгісі қалыптасты.
- Бұл қасиетті кітап ислам сәулет өнеріне де үлкен әсер етті. Оның аяттары көптеген мешіттердің, сарайлардың және тарихи ғимараттардың қабырғаларын безендіреді. Мұндай жазулар ислам өнерінің маңызды бөлігі болып саналады.
- Құран әлемнің жүздеген тіліне аударылған. Соның арқасында әртүрлі елдердің тұрғындары оның мазмұнымен таныса алады. Аудармашылар түпнұсқаның мағынасын мүмкіндігінше дәл жеткізуге ұмтылады.
- Құран аударылған алғашқы еуропалық тілдердің бірі – латын тілі. Кейін ол француз, неміс, ағылшын, орыс және басқа да көптеген тілдерге тәржімаланды. Бұл қасиетті кітапты кеңінен зерттеуге мүмкіндік берді.
- Көптеген мемлекеттерде Құран оқу бойынша халықаралық жарыстар өткізіледі. Қатысушылар дұрыс оқу мәнерін, тәжуид ережелерін сақтауын және мәтінді жатқа айту шеберлігін көрсетеді. Мұндай сайыстарға әлемнің көптеген елдерінен өкілдер қатысады.
- Құранда иудаизм мен христиан діндерінде де белгілі көптеген пайғамбарлар туралы айтылады. Олардың қатарында Нұх, Ибраһим, Мұса, Иса және басқа да пайғамбарлар бар. Дегенмен кейбір оқиғалар ислам дәстүріне тән ерекшеліктермен баяндалады.
- Құранда есімі аталған жалғыз әйел – Мәриям. Оған арнайы бір сүре арналған. Исламда ол ерекше құрметке ие тұлғалардың бірі саналады.
- Қасиетті кітапта білімнің және терең ойланудың маңыздылығы бірнеше рет атап көрсетіледі. Адамдарға қоршаған әлемді бақылап, ой қорытындысын жасап, ақиқатты іздеу ұсынылады. Осындай үндеулер ортағасырлық ислам өркениетіндегі ғылымның дамуына елеулі ықпал етті.
- Құрандағы көптеген сөздер мен тіркестер миллиондаған адамның күнделікті сөйлеу тіліне енген. Олар әдебиетте, тұрмыстық әңгімелерде және ресми сөздерде жиі қолданылады. Мұндай ықпал ғасырлар бойы сақталып келеді.
- Мұсылмандар Құранға ерекше құрметпен қарайды. Қасиетті кітапты таза жерде сақтап, оны оқыр алдында көптеген адам дәрет алады. Бұл дәстүрлер қасиетті мәтінге деген терең құрметтің белгісі болып табылады.
- Рамазан айында көптеген мұсылмандар Құранды толық оқып шығуға тырысады. Осы мақсатта оның 30 жузға бөлінуі өте қолайлы. Бұл дәстүр ислам әлемінің көптеген елдерінде кең таралған.
- Ғалымдар қазіргі ғылыми әдістердің көмегімен Құранның көне қолжазбаларын зерттеуді жалғастырып келеді. Мұндай жұмыстар исламның алғашқы кезеңдерінің тарихын және жазба дәстүрінің қалыптасуын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Бұл зерттеулер тарих ғылымы үшін аса маңызды.
- Құран тек діни өмірге ғана емес, әдебиетке, философияға, құқыққа және көптеген халықтардың өнеріне де зор ықпал етті. Оның идеялары әртүрлі дәуірлерде жазылған көптеген еңбектерде көрініс тапқан. Бұл мәдени мұра бүкіл әлемде жоғары бағаланады.
- Он төрт ғасырдан астам уақыт бойы Құран әлемдегі ең көп оқылатын әрі ең көп зерттелетін кітаптардың бірі болып келеді. Миллиондаған адам оған күн сайын құлшылық кезінде, білім алу барысында және рухани ой-толғаныс үшін жүгінеді. Өзінің тарихи әрі рухани маңызының арқасында бұл қасиетті кітап бүгінгі күні де адамзат өмірінде ерекше орын алып келеді.
Құран – исламның қасиетті кітабы ғана емес, сонымен қатар әлемдік мәдениет пен тарихтың аса маңызды жазба ескерткіштерінің бірі. Оның ықпалы тілдің, өнердің, білімнің және рухани дәстүрлердің дамуына айқын әсер етті. Бұл кітаптың тарихын зерделеу ислам өркениетінің бай мұрасын және оның адамзат тарихына қосқан үлесін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Діни көзқарасына қарамастан, осындай құнды мұралармен танысу адамның дүниетанымын кеңейтіп, әлем халықтарының мәдениетін жақсырақ тануға көмектеседі.
