Маттерхорн туралы қызықты мәліметтер

Таулар ежелден адамдарды өздерінің асқақтығымен, сұлулығымен және қолжетімсіздігімен таңғалдырып келеді. Кейбір шыңдар тұтас мемлекеттердің рәмізіне айналып, әлемнің түкпір-түкпірінен саяхатшыларды өзіне тартады. Солардың арасында Маттерхорн ерекше орын алады – оның айрықша келбеті Альпіге ешқашан бармаған адамдарға да жақсы таныс. Ерекше пішіні мен бай тарихының арқасында бұл шың альпинизм әлемінің нағыз аңызына айналған. Бұл мақалада біз Сіздер үшін Маттерхорн туралы 25 қызықты әрі танымдық дерек жинадық.

1. Маттерхорн Швейцария мен Италияның шекарасында орналасқан. Оның шыңы Швейцарияның Вале кантоны мен Италияның Валле-д’Аоста аймағының арасында жатыр. Сондықтан бұл тау бірден екі мемлекетке тиесілі болып саналады.
2. Маттерхорнның биіктігі теңіз деңгейінен 4478 метрге жетеді. Бұл көрсеткіш оны Альпідегі ең биік шыңдардың қатарына қосады. Одан да биік таулар болғанымен, дәл осы шың Еуропадағы ең танымал таулардың бірі болып есептеледі.
3. Таудың басты ерекшелігі – оның пирамидаға ұқсайтын ерекше пішіні. Төрт тік жота дүниенің төрт бағытына қарай созылып жатыр. Осындай келбеті Маттерхорнды әлемге әйгілі етті.
4. Маттерхорн атауы неміс тіліндегі шалғын мен шыңды білдіретін сөздерден шыққан. Шамамен аударғанда «шалғын үстіндегі шың» деген мағына береді. Ғасырлар бойы бұл атау айтарлықтай өзгермеген.
5. Италия жағында тау басқа атаумен белгілі. Ол жерде оны Монте-Червино деп атайды. Бұл атау Италия карталарында және ресми құжаттарда кеңінен қолданылады.
6. Маттерхорн миллиондаған жыл бұрын тектоникалық плиталардың соқтығысуы нәтижесінде қалыптасты. Геологиялық үдерістер ежелгі тау жыныстарын үлкен биіктікке көтерді. Ғалымдар бүгінгі күні де оның құрылымын зерттеуді жалғастыруда.
7. Шыңды құрайтын кейбір жыныстардың шығу тегі Африка құрлығымен байланысты. Альпілердің қалыптасуы кезінде жер қыртысының жекелеген бөліктері үлкен қашықтықтарға жылжыған. Бұл ерекшелік тауды геологтар үшін аса қызықты нысанға айналдырады.
8. Ұзақ уақыт бойы Маттерхорнды адам бағындыра алмайтын шыңдардың бірі деп санаған. Оның тік беткейлері тәжірибелі альпинистердің өзіне қауіп төндірген. XIX ғасырда көптеген мамандар шыңға көтерілу мүмкіндігіне күмәнмен қараған.
9. Алғашқы расталған табысты көтерілу 1865 жылдың 14 шілдесінде жүзеге асты. Экспедицияны британдық альпинист Эдвард Уимпер басқарды. Бұл оқиға әлемдік альпинизм тарихындағы маңызды кезеңдердің біріне айналды.
10. Алайда алғашқы жетістік қайғылы жағдаймен аяқталды. Төмен түсу кезінде топтың төрт мүшесі құлап қаза тапты. Бұл апат альпинизм тарихындағы ең белгілі оқиғалардың бірі болып саналады.
11. Қазіргі кезде шыңға жыл сайын мыңдаған альпинист көтеріледі. Заманауи құрал-жабдықтардың дамуына қарамастан, бағыт әлі де күрделі болып есептеледі. Сондықтан мұндай сапарға мұқият дайындық қажет.
12. Маттерхорн әлемдегі ең көп суретке түсірілетін таулардың бірі саналады. Оның бейнесі ашықхаттарда, туристік кітапшаларда және жарнамалық материалдарда жиі кездеседі. Көптеген саяхатшылар дәл осы көріністі көру үшін арнайы келеді.
13. Швейцария жағында әйгілі Церматт курорты орналасқан. Бұл мекен қысқы демалысты ұнататындардың арасында үлкен сұранысқа ие. Жыл сайын оған жүздеген мың турист келеді.
14. Церматтта іштен жанатын қозғалтқышы бар көліктердің қозғалысына шектеу қойылған. Соның арқасында ауаның тазалығы жақсы сақталады. Мұндай шешім өңірдің табиғи тартымдылығын қорғауға көмектеседі.
15. Маттерхорн Швейцария Альпілерінің басты рәміздерінің бірі болып саналады. Оның бейнесі елге арналған көптеген жарнамалық материалдарда пайдаланылады. Көптеген адамдар үшін дәл осы шың Швейцарияны еске түсіреді.
16. Бұл тау көркем және деректі фильмдерде жиі көрсетіледі. Оның ерекше келбеті түсірілім үшін өте қолайлы. Әсіресе таңғы және кешкі уақытта көрінісі ерекше әсер қалдырады.
17. Беткейлерінде ғасырлар бойы қалыптасқан мұздықтар орналасқан. Олар климаттың әсерінен біртіндеп өзгеріп отырады. Ғалымдар мұздықтардың жағдайын үнемі бақылап келеді.
18. Мұнда ауа райы бірнеше сағат ішінде күрт өзгеруі мүмкін. Ашық аспанның орнын тез арада бұлттар, қатты жел немесе қар басуы ықтимал. Сондықтан көтерілуді алдын ала мұқият жоспарлау қажет.
19. Маттерхорн тәжірибесі аз альпинистер үшін ең қауіпті альпілік шыңдардың бірі саналады. Тік жартастар мен тұрақсыз тастар қосымша қауіп тудырады. Арнайы дайындықсыз көтерілу өте қатерлі болуы мүмкін.
20. Шыңға шығатын бірнеше танымал бағыт бар. Солардың ішіндегі ең әйгілісі – Швейцария жағындағы Хёрнли жотасы арқылы өтетін жол. Альпинистердің басым бөлігі дәл осы бағытты таңдайды.
21. Маттерхорн тек спортшыларды ғана емес, суретшілерді де шабыттандырған. Оны әртүрлі кезеңдердегі көптеген шеберлер өз туындыларында бейнелеген. Ерекше пішіні шығармашылық адамдардың қызығушылығын оятқан.
22. Ашық аспан аясында тау айқын геометриялық келбетімен көзге түседі. Кейбір саяхатшылар оны алып тас пирамидамен салыстырады. Мұндай пішін Альпідегі шыңдардың арасында сирек кездеседі.
23. Таудың маңында альпілік жануарлардың көптеген түрі мекендейді. Бұл өңірде тау ешкілерін, суырларды және түрлі құстарды кездестіруге болады. Табиғаттың байлығы бұл жерді ерекше тартымды етеді.
24. Маттерхорнның бейнесі кейбір танымал өнімдердің қаптамасында да кездеседі. Әсіресе оның пішіні әйгілі Toblerone шоколадының суретімен жиі салыстырылады. Сол себепті шыңның бейнесі әлем бойынша миллиондаған адамға таныс.
25. Алғашқы табысты көтерілуге бір жарым ғасырдан астам уақыт өтсе де, Маттерхорн батылдықтың, жаңалыққа ұмтылыстың және тауға деген сүйіспеншіліктің символы болып қала береді. Оның тарихы жаңа саяхатшылар мен зерттеушілерді қызықтыруын тоқтатпайды. Бұл шыңның танымалдығы жылдар өткен сайын әлсіреген жоқ.

Маттерхорн – жай ғана биік тау емес, Альпілердің ең танымал нышандарының бірі. Оның ерекше пішіні, бай тарихы және әсерлі табиғаты миллиондаған адамның таңданысын тудырып келеді. Бүгінде бұл шың саяхатшыларды, фотографтарды және альпинистерді өзіне тарта береді. Маттерхорнмен танысу таулы әлемнің сұлулығы мен ұлылығын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.