Мадагаскар табиғаты зерттеушілер үшін көптеген таңғажайып құпияларды жасырып тұрады. Бұл арал ежелгі приматтар үшін бірегей баспанаға айналды. Олардың эволюциялық даму жолы материктегі маймылдардан мүлдем бөлек болды. Бұл жануарлардың мінез-құлқы мен сыртқы келбетінде ерекше белгілер бар. Осы мақалада біз сіздерге лемурлар туралы жиырма қызықты әрі танымдық фактілерді жинадық.
- Бұл жануарлардың атауы латынның «lemures» сөзінен шыққан. Ежелгі римдіктер түнгі рухтарды немесе елестерді осылай атаған. Ғалымдар бұл атты аңдардың түнгі өмір салтына байланысты таңдады. Қараңғыдағы үлкен көздері шынымен де мистикалық тіршілік иелерін еске салады.
- Қазіргі барлық түрлер тек Мадагаскар аралында ғана мекендейді. Шағын популяциялар көршілес Комор аралдарында да кездеседі. Оқшаулану түрлерге басқа приматтардан тәуелсіз дамуға мүмкіндік берді. Басқа жануарлармен бәсекелестік ұзақ уақыт бойы минималды деңгейде болды.
- Сақиналы құйрықты лемур туыстарымен қарым-қатынас жасау үшін құйрығын пайдаланады. Жер бетімен жүрген кезде ол құйрығын тік көтеріп ұстайды. Мұндай сигнал топқа қалың шөп арасында жоғалып кетпеуге көмектеседі. Басқа даралар жарық бағдарға сүйене отырып көшбасшының соңынан ереді.
- Көптеген түрлерде ұрғашылары қоғамдық иерархияда еркектерінен үстем тұрады. Олар ең дәмді азық пен тыныш орындарға бірінші қол жеткізеді. Ер особьтар агрессиясыз көбінесе лидерліктен бас тартады. Мұндай әлеуметтік құрылым әлемдегі басқа примат топтары арасында сирек кездеседі.
- Бұл аңдар серіктес табу үшін өте жақсы иіс сезу қабілетіне ие. Арнайы бездер білезіктерде жыныстық дайындық туралы хош иісті заттар бөледі. Жануарлар сигнал қалдыру үшін осы бөліктерін ағаш бұтақтарына үйкейді. Иіс көбеюге дайындықты немесе аумақ шекараларын хабарлайды.
- Ең ірі түрінің салмағы шамамен жүз алпыс килограммды құраған. Алып лемур небәрі бірнеше жүз жыл бұрын жойылып кетті. Адамдар оны еті мен спорттық аулау үшін белсенді аулады. Археологтар оның сүйектерін аралдың түкпір-түкпірінен тапқан.
- Ергежейлі түрлері құрғақ маусымда ұйқыға кетеді. Олар алдын ала құйрығы мен денесінің негізінде май жинайды. Метаболизм ресурстар тапшылығы кезінде энергияны үнемдеу үшін баяулайды. Бұл аюлар сияқты ұзақ уақыт бойы қозғалмай тұра алатын жалғыз приматтар.
- Кейбір түнгі түрлердің көздерінде торқабықтың шағылыстыратын қабаты бар. Бұл ерекшелік өте әлсіз жарық жағдайында көруді күшейтеді. Жануарлар ай сәулесінде де бөлшектерді ажырата алады. Күндіз қарашықтары жарықтан сезімтал торқабықты қорғау үшін тарылады.
- Тамақтану рационы нақты түрге және мекендейтін ортаға тікелей байланысты. Көпшілігі жергілікті өсімдіктердің жемістерін жапырақтары мен гүлдерін ұнатады. Кейбір всеядные особьтар мәзірін насекомдармен немесе ұсақ омыртқалылармен толықтырады. Арнайы маманданған түрлер тек бамбук өскіндерімен немесе ағаш шайырымен қоректенеді.
- Балалары жақсы дамыған күйінде туады және тез өрмелеуді үйренеді. Анасы алғашқы апталарда балапанын ішінде тасиды. Кейін жас особь қауіпсіздік үшін анасының арқасына ауысады. Мұндай тасымалдау тәсілі анаға азық іздеуге еркіндік береді.
- Ай-айе қолындағы ұзын ортанғы саусағымен ерекшеленеді. Бұл өсінді ағаш тесіктерінен дернәсілдерді шығару үшін қолданылады. Жануар діңгек ішіндегі дыбысты тыңдап қабығына соғады. Содан кейін ол тесік тістеп жұқа саусағымен олжасын алып шығады.
- Вокализация ысылдаудан бастап айқайға дейін кең дыбыс спектрін қамтиды. Әрбір түрдің өзіндік акустикалық сигналдар жиынтығы болады. Айқайлар топты жыртқыштардың немесе қауіптің жақындауы туралы ескертеді. Түнгі түрлер көруден гөрі есту арқылы жиі қарым-қатынас жасайды.
- Жабайы табиғатта өмір сүру ұзақтығы әдетте он бес жылды құрайды. Жақсы күтім жағдайында тұтқында олар әлдеқайда ұзақ өмір сүреді. Жиырма бес және одан да көп жасқа жету фактілері тіркелген. Тамақтану сапасы мен стресс болмауы ұзақ өмір сүруде шешуші рөл атқарады.
- Ормандарды кесу популяциялардың өмір сүруіне басты қауіп төндіреді. Фермерлер ауыл шаруашылығы алқаптары үшін жерлерді тазалап мекендейтін ортаны жояды. Браконьерлік те сирек кездесетін эндемик түрлердің санын жыл сайын азайтады. Көптеген разновидностьтер планетадан толық жойылу шегінде тұр.
- Төменгі алдыңғы тістері арнайы тарақ тәрізді құрылым түзеді. Бұл құрал жүнді күту және мехты тазалау үшін қолданылады. Жануарлар өз қабатынан паразиттер мен кірді мұқият алып тастайды. Әлеуметтік груминг бір отбасылық топ мүшелері арасындағы байланысты нығайтады.
- Секіру ағаш басымен қозғалудың негізгі тәсілі болып табылады. Қуатты артқы аяқтары бірнеше метр қашықтықты жеңіл еңсеруге мүмкіндік береді. Құйрығы ұшу кезінде тепе-теңдікті сақтауға руль ретінде қызмет етеді. Дәл тиісу сүйектердің ауыр жарақаттарын болдырмау үшін өте маңызды.
- Көбею маусымы азық молшылығы кезеңімен қатаң синхрондалады. Балапандардың тууы жемістер пісу уақытына сәйкес келеді. Бұл анаға лактация үшін жеткілікті қоректік заттарды қамтамасыз етеді. Синхрондылық топтағы бүкіл ұрпақтың өмір сүру мүмкіндігін арттырады.
- Кейбір түрлердің құлақ қалқандары бір-бірінен тәуелсіз бұрыла алады. Мұндай қозғалыс кеңістікте дыбыс көзін дәл анықтауға көмектеседі. Жыртқыштар немесе қарсыластар визуалды контактіден бұрын анықталуы мүмкін. Сезімтал есту қалың жапырақ арасындағы көрудің шектеулерін өтейді.
- Көз айналасындағы теріде жиі контрастты бояу немесе таңбалар болады. Бұл өрнектер туыстарымен қарым-қатынас кезінде көзқарастың әсерлілігін арттырады. Мимика эмоционалды күйді жеткізуде маңызды рөл атқарады. Қорқыныш немесе агрессия серіктестері tarafından мұндай сигналдар арқылы лезде оқылады.
- Ғылыми зерттеулер түрлердің жаңа генетикалық ерекшеліктерін аша отырып жалғасады. Генетиктер организмдердің аралдың оқшауланған ортасына бейімделуін зерттейді. Эволюцияны түсіну аймақтың бірегей фаунасының биологиялық әртүрлілігін сақтауға көмектеседі. Бұл жануарларды қорғау халықаралық экологиялық ұйымдардың басымдығына айналады.
Лемурлар эволюциялық бейімделудің таңғажайып мүмкіндіктерінің тірі куәгері болып табылады. Оларды сақтау табиғи экожүйелерді қорғау үшін адамзаттың бірлескен күш-жігерін талап етеді. Бұл приматтарды зерттеу Жер планетасының биологиялық әртүрлілігі туралы түсінігімізді кеңейтеді. Бұл харизматикалық тіршілік иелерінің болашағы адамдардың табиғатқа жауапты көзқарасына байланысты.
