Тарихта тұтас халықтардың тағдырына ықпал еткен көрнекті мемлекет қайраткерлері аз болмаған. Олардың біреулері әскери жеңістерімен танылса, енді біреулері ғылыми жаңалықтары немесе саяси реформалары арқылы есте қалды. Осындай тұлғалардың арасында Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылардың бірі, ойшыл, дипломат әрі елдің үшінші президенті Томас Джефферсон ерекше орын алады. Оның өмір жолы әлем тарихында маңызды із қалдырған оқиғаларға толы болды. Бұл мақалада біз Сіздер үшін Томас Джефферсон туралы 25 қызықты әрі танымдық дерек жинадық.
- Томас Джефферсон 1743 жылдың 13 сәуірінде Виргиния отарында дүниеге келген. Оның отбасы жер иеленіп, өңірдегі ауқатты әулеттердің қатарына жатты. Соның арқасында болашақ саясаткер сапалы білім алды.
- Жас кезінен бастап ол кітап оқуға ерекше қызығушылық танытты. Болашақ мемлекет қайраткері тарихты, философияны, құқықты және жаратылыстану ғылымдарын зерттеді. Кейін оның жеке кітапханасы Солтүстік Америкадағы ең ірі жинақтардың біріне айналды.
- Болашақ президент скрипкада өте жақсы ойнаған. Музыка оның өмірінің ажырамас бөлігі болды. Замандастары орындаушылық шеберлігін жоғары бағалаған.
- Джефферсон АҚШ Тәуелсіздік декларациясының негізгі авторы саналады. Бұл құжат 1776 жылы қабылданып, жаңа мемлекеттің құрылуындағы маңызды қадамға айналды. Мәтіндегі көптеген идеялар бостандық пен теңдік қағидаттарына негізделді.
- Тәуелсіздік декларациясын жазу кезінде оның жасы небәрі 33-те еді. Осындай жасында аса маңызды саяси құжатты әзірлеуге қатысу үлкен жетістік болып саналады. Бұл жағдай оның ерекше қабілетін көрсетеді.
- Саясаткер бірнеше тілді еркін меңгерген. Ол француз, латын және көне грек тілдерін жақсы білген. Мұндай білім дипломатиялық қызметте үлкен пайдасын тигізді.
- Белгілі бір кезеңде ол өз елінің Франциядағы өкілі болды. Парижде жүргенде Еуропа мәдениетімен және түрлі мемлекеттердің басқару жүйесімен танысты. Жинаған тәжірибесі кейінгі қызметінде маңызды рөл атқарды.
- Томас Джефферсон Америка Құрама Штаттарының үшінші президенті болды. Ол бұл қызметті 1801 жылдан 1809 жылға дейін атқарды. Осы уақыт аралығында мемлекет аумағы едәуір ұлғайды.
- Оның президенттік кезеңіндегі маңызды оқиғалардың бірі Луизиананы сатып алу болды. 1803 жылы АҚШ Франциядан орасан зор аумақты иеленді. Нәтижесінде елдің жер көлемі шамамен екі есеге артты.
- Мемлекет басшысы ғылымның дамуын белсенді қолдады. Ол білімді қоғамның өркендеуінің негізі деп санады. Оның пікірінше, сауатты азаматтар маңызды шешімдерді дұрыс қабылдай алады.
- Джефферсонның бастамасымен Виргиния университеті құрылды. Бұл оқу орны оның президенттік қызметі аяқталғаннан кейін ашылды. Бүгінде аталған жоғары оқу орны елдегі беделді университеттердің бірі болып саналады.
- Өзінің құлпытасында ол президенттік қызметін көрсетуді қажет деп таппаған. Оның орнына Тәуелсіздік декларациясының авторы болғанын, Виргиниядағы діни еркіндік туралы заңның қабылдануына үлес қосқанын және университет құрғанын жаздырған. Мұндай таңдау оның өмірлік ұстанымдарын айқын көрсетеді.
- Мемлекет қайраткері сәулет өнеріне қатты қызықты. Кейбір ғимараттардың жобаларын өзі әзірлеген. Оның көптеген идеялары Еуропаның классикалық сәулет дәстүрлерінен шабыт алған.
- Джефферсонның Монтичелло атты усадьбасы сәулет ескерткіші ретінде танылған. Ғимараттың сыртқы келбеті иесінің талғамын айқын көрсетеді. Қазіргі кезде бұл орын көптеген туристерді қызықтырады.
- Ол ауыл шаруашылығымен белсенді айналысып, әртүрлі дақылдарды өсіру бойынша тәжірибелер жүргізген. Бақылауларының барлығын мұқият жазып отырған. Кейбір тәсілдері өз дәуірінен озық болды.
- Ағартушылық идеяларын қолдаған қайраткер білімнің кең таралуына ерекше мән берді. Ол мектептер мен кітапханалардың дамуына қолдау көрсетті. Оның болашаққа деген көзқарасында оқу-ағарту маңызды орын алды.
- 1812 жылғы соғыстан кейін Джефферсонның қаржылық жағдайы нашарлады. Үлкен беделге ие болғанына қарамастан, ол елеулі қарыздарға тап болды. Шығындарды өтеу үшін мүлкінің бір бөлігін сатуға мәжбүр болды.
- Оның жеке кітапханасы АҚШ тарихында ерекше рөл атқарды. Конгресс кітапханасы өрттен зардап шеккен соң, мемлекетке мыңдаған кітап сатылды. Сол еңбектер ұлттық кітап қорын қалпына келтіруге көмектесті.
- Саясаткер археологияға да қызығушылық танытқан. Американың байырғы халықтарына тиесілі ежелгі қорғандарды зерттеп, қазба жұмыстарын жүргізді. Көптеген тарихшылар оны елдегі ғылыми археологияның алғашқы өкілдерінің бірі деп есептейді.
- Джефферсон мен Джон Адамстың арасындағы қарым-қатынас күрделі болған. Әртүрлі кезеңдерде олар әрі серіктес, әрі саяси қарсылас ретінде көрінді. Алайда өмірлерінің соңғы жылдарында қайтадан достасып, хат арқылы жиі байланысқан.
- Оның қайтыс болған күні ерекше тарихи сәйкестікпен есте қалды. Томас Джефферсон 1826 жылдың 4 шілдесінде дүниеден өтті. Сол күн Тәуелсіздік декларациясының қабылданғанына дәл елу жыл толған мерейтой еді.
- Дәл сол күні Джон Адамс та өмірден озды. Америка революциясының екі көрнекті қатысушысының бір мезгілде қайтыс болуы тарихшылардың қызығушылығын әлі күнге дейін тудырады. Мұндай оқиға өте сирек кездеседі.
- Томас Джефферсонның бейнесі АҚШ-тың бес центтік монетасында бейнеленген. Оның портреті миллиондаған адамға жақсы таныс. Осылайша қайраткердің есімі күнделікті өмірде сақталып келеді.
- Үшінші президенттің бейнесін Рашмор тауындағы әйгілі мемориалдан да көруге болады. Бұл композицияда ел тарихындағы ең ықпалды төрт көшбасшының мүсіні қашалған. Осындай құрмет оның мемлекетке қосқан үлесінің маңызын көрсетеді.
- Джефферсонның мұрасы арада ғасырлар өтсе де зерттелуін тоқтатқан жоқ. Ғалымдар оның еңбектерін, хаттарын және саяси көзқарастарын талдауды жалғастыруда. Ол көтерген көптеген мәселелер қазіргі заманда да өзектілігін сақтап отыр.
Томас Джефферсон тек саясаткер ғана емес, жан-жақты білімге ұмтылған әрі қоғамдық дамуды қолдаған тұлға болды. Оның қызметі мемлекеттің құрылымына, білім беру жүйесіне және мәдени өміріне елеулі ықпал етті. Бұл қайраткердің бойында ойшылдың, реформатордың және ұйымдастырушының қасиеттері үйлесім тапқан. Сондықтан оның есімі әлем тарихындағы маңызды тұлғалардың қатарында қала береді.
