Таулар адамзаттың назарын ежелден-ақ өзіне аударып келеді. Олардың асқақ келбеті, қатал табиғаты және ерекше ландшафттары көптеген халықтардың мәдениеті мен тұрмысына әсер еткен. Еуропадағы ең танымал тау жүйелерінің бірі – Скандинавия таулары. Бұл ежелгі жоталар терең фьордтарымен, мұздықтарымен және көркем табиғатымен ерекшеленеді. Осы мақалада біз сіздер үшін Скандинавия таулары туралы 25 қызықты әрі танымдық дерек жинадық.
- Скандинавия таулары Солтүстік Еуропадағы ең ірі тау жүйесі болып саналады. Олар шамамен 1700 шақырымға созылып жатыр. Жота Скандинавия түбегінің едәуір бөлігін қамтиды.
- Тау жүйесінің негізгі бөлігі Норвегия мен Швеция аумағында орналасқан. Кейбір бөліктері Финляндия жеріне де енеді. Осындай орналасу оны маңызды табиғи шекараға айналдырады.
- Бұл таулардың жасы жүздеген миллион жылмен есептеледі. Олар адамзат пайда болмай тұрып қалыптаса бастаған. Ұзақ уақыт ішінде жер бедері табиғи күштердің әсерінен бірнеше рет өзгерген.
- Ең биік шыңы – Гальхёпигген тауы. Оның биіктігі теңіз деңгейінен 2469 метрге жетеді. Бұл шың Норвегия аумағында орналасқан және альпинистер арасында кеңінен танымал.
- Әлемдегі ең биік таулармен салыстырғанда олардың биіктігі аса үлкен емес. Соған қарамастан көптеген шыңдар өте әсерлі көрінеді. Бұған терең аңғарлар мен тік беткейлер себеп болады.
- Скандинавия тауларының қазіргі келбетіне мұздықтар үлкен ықпал етті. Мұз дәуірлері кезінде олар шыңдарды тегістеп, аңғарларды тереңдеткен. Сол үдерістердің іздері бүгінгі күнге дейін сақталған.
- Әйгілі норвегиялық фьордтар дәл осы мұздықтардың әсерінен қалыптасты. Олар биік жартастармен қоршалған ұзын әрі тар теңіз шығанақтары болып табылады. Бұл табиғи нысандар Еуропадағы ең әсем көріністердің бірі саналады.
- Кейбір аймақтарда мұздықтар әлі күнге дейін сақталған. Олар тұщы судың маңызды қоры болып табылады. Сонымен қатар климаттың өзгеруін зерттеуге көмектеседі.
- Скандинавия таулары өңірдің ауа райына айтарлықтай әсер етеді. Олар Атлант мұхитынан келетін ылғалды ауа массаларын бөгейді. Сондықтан батыс беткейлерде жауын-шашын мөлшері көп болады.
- Ал шығыс бөліктер салыстырмалы түрде құрғақ келеді. Бұл ауа ағындарының тау жоталары арқылы өту ерекшелігімен түсіндіріледі. Осындай құбылыс әлемнің басқа тау жүйелерінде де кездеседі.
- Биік аймақтарда тундра өсімдіктері таралған. Мұнда мүктер, қыналар және аласа бұталар өседі. Қатал табиғи жағдайлар ірі ағаштардың өсуіне мүмкіндік бермейді.
- Төменгі белдеулерде қылқан жапырақты ормандар орналасқан. Қарағайлар мен шыршалар кең таралған. Мұндай ормандар үлкен аумақтарды алып жатыр.
- Жануарлар дүниесі де алуан түрлі. Бұл жерде солтүстік бұғылары, құну, түлкілер және басқа да жануарлар мекендейді. Олардың көпшілігі суық климатқа жақсы бейімделген.
- Тау жүйесінің аумағында көптеген ұлттық саябақтар бар. Олар табиғи кешендерді қорғау мақсатында құрылған. Соның арқасында биоалуантүрлілік сақталып келеді.
- Кейбір аудандарда солтүстік шұғыласын тамашалауға болады. Әсіресе бұл құбылыс тау жүйесінің солтүстік бөлігінде жиі байқалады. Түрлі түсті жарық өрнектері табиғат көрінісін ерекше әсерлі етеді.
- Осы таулардан бастау алатын өзендердің су энергетикалық әлеуеті жоғары. Көптеген гидроэлектр станциялары дәл осындай өзендерде салынған. Олар өңір экономикасында маңызды орын алады.
- Скандинавия халықтары үшін таулар ежелден үлкен маңызға ие болған. Олар аңшылыққа қолайлы жер әрі табиғи байлықтардың көзі саналған. Сонымен қатар маңызды жолдар осы аймақ арқылы өткен.
- Ежелгі скандинавиялық аңыздарда тау өңірлері жиі аталады. Аңыздарға сәйкес мұнда әртүрлі мифологиялық жаратылыстар өмір сүрген. Мұндай әңгімелер жергілікті фольклордың маңызды бөлігі болып табылады.
- Жартасты табиғат белсенді демалысты ұнататындарды тартады. Туристер жаяу серуендеуге, тау шыңдарына шығуға және шаңғы тебуге келеді. Жыл сайын бұл өңірге мыңдаған саяхатшы келеді.
- Көптеген шыңдардың пішіні салыстырмалы түрде жұмсақ келеді. Бұл ұзақ уақыт бойы эрозия мен мұздықтардың әсер етуінен қалыптасқан. Миллиондаған жыл ішінде жер бедері айтарлықтай өзгерген.
- Кейбір жерлерде кең үстірттер кездеседі. Олар теңіз деңгейінен айтарлықтай биіктікте орналасқан. Осындай ландшафттар Скандинавия тауларына тән ерекшеліктердің бірі болып табылады.
- Мұнда Еуропадағы ең көркем жолдардың бірқатары орналасқан. Бағыттар асулар, аңғарлар және фьорд жағалаулары арқылы өтеді. Сапар барысында көптеген табиғи көрікті жерлерді көруге болады.
- Скандинавия тауларында биік сарқырамалар көп кездеседі. Кейбірі Еуропадағы ең ірі сарқырамалардың қатарына кіреді. Мұздықтар мен қардың еруі оларды сумен қамтамасыз етеді.
- Геологтардың пікірінше, бұл тау жүйесі бұрын әлдеқайда биік болған. Қазіргі жоталар ежелгі алып таулардың қалдықтары ретінде қарастырылады. Уақыт өте келе табиғи үдерістер олардың биіктігін төмендеткен.
- Ғалымдар бүгінгі күні де бұл өңірді зерттеуді жалғастыруда. Олар климат өзгерісін, мұздықтардың қозғалысын және жергілікті экожүйелерді бақылап келеді. Жиналған мәліметтер солтүстік аймақтардың табиғатын жақсырақ түсінуге көмектеседі.
Скандинавия таулары ежелгі геологиялық тарих пен табиғи әсемдіктің ерекше үйлесімін көрсетеді. Олар Солтүстік Еуропаның климатына, табиғатына және халықтарының өміріне үлкен ықпал етеді. Фьордтар, мұздықтар мен көркем шыңдар бұл өңірді әлемдегі ең тартымды табиғи аймақтардың біріне айналдырған. Сондықтан Скандинавия таулары ғалымдарды да, саяхатшыларды да әлі талай уақыт бойы қызықтыра беретіні сөзсіз.
