Жануарлар әлемі өзінің алуан түрлілігімен, ерекше бейімделу қабілеттерімен және таңғажайып келбетімен адамдарды әрдайым қызықтырып келеді. Кейбір түрлер жарқын түсімен ерекшеленсе, енді біреулері алып денесімен немесе ежелгі шығу тегімен назар аударады. Осындай ерекше жануарлардың қатарында мүйізтұмсықтар маңызды орын алады. Олардың қуатты дене бітімі, ерекше мүйізі және табиғаттағы рөлі көптеген зерттеушілердің қызығушылығын тудырады. Бұл мақалада біз Сіздер үшін мүйізтұмсықтар туралы 25 қызықты әрі танымдық дерек жинадық.
- Мүйізтұмсықтар тақтұяқтылар отрядына жатады. Олардың алыс туыстарының қатарына жылқылар мен тапирлер кіреді. Сыртқы келбеттері мүлде ұқсамаса да, олардың шығу тегі ортақ.
- Қазіргі уақытта Жер бетінде мүйізтұмсықтың бес түрі сақталған. Олардың екеуі Африкада, ал үшеуі Азияда мекендейді. Әр түрдің өзіне тән ерекшеліктері бар.
- Ең ірі түрі – ақ мүйізтұмсық. Ересек аталығының салмағы екі тоннадан асып кетуі мүмкін. Құрлықтағы жануарлар арасында ол көлемі жағынан негізінен пілдерден ғана кейін тұрады.
- «Ақ мүйізтұмсық» атауы оның терісінің түсіне байланысты емес. Терісі басқа түрлердікі сияқты сұр түсті болады. Зерттеушілер бұл атау бұрынғы сөздің қате түсіндірілуінен шыққан деп есептейді.
- Қара мүйізтұмсық та шын мәнінде қара түсті емес. Оның терісі де сұр реңкті болады. Африкалық екі түрдің негізгі айырмашылығы еріндерінің пішінінен байқалады.
- Мүйізтұмсықтың мүйізі сүйектен тұрмайды. Ол адамның шашы мен тырнағының құрамындағы кератиннен түзіледі. Сондықтан зақымданған жағдайда белгілі бір деңгейде қайта өсе алады.
- Кейбір түрлерінде екі мүйіз болады. Алдыңғысы әдетте артқысына қарағанда үлкенірек келеді. Бұл ерекшелік әсіресе африкалық түрлерде жақсы байқалады.
- Мүйізтұмсықтардың көру қабілеті онша жақсы дамымаған. Олар кейде қозғалмай тұрған заттарды жақын жерден байқамауы мүмкін. Алайда иіс сезу және есту қабілеттері өте жоғары деңгейде.
- Алып денесіне қарамастан, бұл жануарлар жылдам жүгіре алады. Қауіп төнген кезде олардың жылдамдығы сағатына бірнеше ондаған шақырымға жетеді. Сондықтан олармен жақын кездесудің қауіпті болуы мүмкін.
- Мүйізтұмсықтар шөпқоректі жануарлар болып табылады. Кейбір түрлері негізінен шөппен қоректенсе, басқалары бұталардың жапырақтары мен жас бұтақтарын жейді. Еріндерінің пішіні қоректену ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
- Ақ мүйізтұмсықтың жалпақ ерні шөп жеуге ыңғайлы. Қара түрінің үстіңгі ерні ұзынырақ келеді. Сол арқылы ол жапырақтарды оңай жұлып алады.
- Бұл жануарлар балшыққа аунағанды жақсы көреді. Балшық денені ыстықтан қорғайды және салқындатады. Сонымен қатар ол жәндіктерден және күн сәулесінен сақтайды.
- Мүйізтұмсықтардың терісі өте қалың болады. Кейбір бөліктерінде оның қалыңдығы бірнеше сантиметрге жетеді. Соған қарамастан тері жәндіктердің шағуына сезімтал келеді.
- Олардың үстінде жиі құстарды көруге болады. Құстар терідегі паразиттерді теріп жейді. Мұндай қарым-қатынас екі жаққа да пайдалы.
- Көптеген мүйізтұмсықтар жалғыз өмір сүреді. Ерекшелік ретінде төлін ерткен аналықтарды атауға болады. Кейде азық мол жерлерде бірнеше дарақ бір аумақта кездеседі.
- Ұрғашысының буаздық мерзімі өте ұзақ. Түріне байланысты бұл кезең шамамен бір жарым жылға созылады. Әдетте бір ғана төл дүниеге келеді.
- Жаңа туған төлдің қатты мүйізі болмайды. Уақыт өте келе маңдай бөлігінде тән өсінді қалыптаса бастайды. Алғашқы жылдары ол анасымен бірге жүреді.
- Жас мүйізтұмсықтар тез өседі. Анасының сүті олардың дұрыс жетілуіне көмектеседі. Соған қарамастан ерте жаста олар көптеген қауіпке тап болуы мүмкін.
- Бұл жануарлар өз аумақтарын белгілеуді ұнатады. Олар иіс белгілерін және тезек үйінділерін пайдаланады. Осылайша басқа дарақтарға өздерінің бар екенін білдіреді.
- Азиялық түрлер көбінесе ылғалды ормандар мен батпақты өңірлерде тіршілік етеді. Африкалық түрлер саванналар мен сирек ормандарда жиі кездеседі. Табиғи орта олардың сыртқы келбеті мен мінез-құлқына әсер еткен.
- Үнді мүйізтұмсығы қатпарлы терісімен ерекшеленеді. Оның сыртқы келбеті сауыт киген жануарды еске түсіреді. Бұл қасиет оны ең ерекше түрлердің біріне айналдырады.
- Суматра мүйізтұмсығы қазіргі түрлердің ішіндегі ең кішісі болып саналады. Оның денесінде сирек түктер кездеседі. Бұл ерекшелік оны басқа түрлерден ажыратады.
- Мүйізтұмсықтарға төнетін басты қауіптердің бірі – заңсыз аулау. Кейбір адамдар олардың мүйізін жоғары бағалайтындықтан, жануарларды қырып-жояды. Соның салдарынан көптеген популяциялардың саны күрт азайған.
- Табиғи мекендеу ортасының қысқаруы да үлкен қауіп тудырады. Ормандардың кесілуі мен жаңа қоныстардың салынуы олардың өмір сүру кеңістігін тарылтады. Мұндай жағдай азық табуды қиындатады.
- Мүйізтұмсықтарды қорғау үлкен күш-жігерді талап етеді. Қорықтар құру, заңсыз саудамен күресу және жануарларды қорғау бағдарламалары маңызды рөл атқарады. Осындай шаралардың арқасында кейбір түрлердің саны біртіндеп қалпына келе бастады.
Мүйізтұмсықтар – күш-қуатты, ежелгі тарихты және табиғаттағы маңызды рөлді біріктіретін ерекше жануарлар. Олар экожүйелердің тепе-теңдігін сақтауға көмектесіп, көптеген табиғи үдерістерге әсер етеді. Алайда олардың болашағы адамдардың табиғатты қорғауға деген жауапкершілігіне тікелей байланысты. Сондықтан бұл алып жануарларды сақтау – бүкіл табиғи мұраны қорғаудың маңызды бөлігі болып табылады.
