Құстар табиғаттың ең көркем әрі таңғажайып жаратылыстарының қатарына жатады. Олардың арасында ерекше сымбатымен, ұзын аяқтарымен және қызғылт реңкті қауырсындарымен көзге түсетін қоқиқаздардың орны бөлек. Көпшілік бұл құстарды тек тропиктік немесе жылы елдермен байланыстырады, алайда олар Қазақстан табиғатының да ажырамас бөлігі болып табылады. Біздің еліміз Еуразиядағы ең ірі қоқиқаз шоғырларының біріне мекен береді. Осы мақалада біз сіздер үшін Қазақстандағы қоқиқаздар туралы 25 қызықты әрі танымдық мәлімет жинадық.
- Қазақстан қоқиқаздар тұрақты түрде ұялайтын әлемдегі ең солтүстік аймақтардың бірі болып саналады. Бұл дерек көптеген адамды таңғалдырады. Өйткені көпшілік мұндай құстарды тек ыстық өңірлерде ғана кездеседі деп ойлайды.
- Бұл әсем құстардың негізгі мекені – Теңіз көлі. Ол еліміздің орталық бөлігінде орналасқан және ірі табиғи қорық құрамына кіреді. Қоқиқаздардың ең белгілі ұя салу орындары дәл осы жерде шоғырланған.
- Теңіз көліндегі топ Еуразиядағы ең ірі қоқиқаз шоғырларының бірі саналады. Қолайлы жылдары мұнда ондаған мың құсты көруге болады. Мұндай көрініс орнитологтар мен табиғат жанашырларын әртүрлі елден тартады.
- Қоқиқаздар тұзды әрі таяз су айдындарын жақсы көреді. Осындай орта оларға жеткілікті қорек табуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар елді мекендерден шалғай орналасқан жерлер қауіпсіздікті арттырады.
- Қызғылт түс құстарға туған кезде берілмейді. Балапандардың қауырсындары сұрғылт немесе ақшыл болады. Ерекше реңк уақыт өте келе қорек құрамындағы заттардың әсерінен қалыптасады.
- Олардың негізгі азығын ұсақ шаянтәрізділер, балдырлар және әртүрлі омыртқасыз жәндіктер құрайды. Қоқиқаз тұмсығы ерекше құрылымға ие. Соның арқасында ол суды сүзгіден өткізіп, қоректі лайдан оңай ажыратады.
- Қоректену кезінде бұл құстар басын төмен қаратып ұстайды. Сырттай қарағанда мұндай қалып ыңғайсыз көрінуі мүмкін. Алайда дәл осы тәсіл қоректі тиімді алуға мүмкіндік береді.
- Ұялар балшық пен лайдан жасалады. Олар шағын төбешік немесе конус пішініне ұқсайды. Мұндай құрылым жұмыртқаларды су басудан және қызып кетуден қорғайды.
- Аналығы көбіне бір ғана жұмыртқа салады. Болашақ ұрпаққа қамқорлық жасауға екі ата-ана да қатысады. Олар кезектесіп жұмыртқа басып, ұяны қорғайды.
- Қоқиқаз балапандары түзу тұмсықпен дүниеге келеді. Ересек құстарға тән иілім кейінірек қалыптасады. Өсе келе олардың сыртқы келбеті ата-аналарына ұқсай бастайды.
- Қазақстанда қоқиқаздар қорғауға алынған құстар қатарына жатады. Олардың негізгі мекендеу орындары мемлекет қамқорлығында. Бұл шаралар популяцияның тұрақтылығын сақтауға көмектеседі.
- Теңіз көлі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілген табиғи аумақтардың құрамына кіреді. Мұндай мәртебе өңірдің ерекше маңызын көрсетеді. Құстарды қорғау үшін оның пайдасы зор.
- Қоқиқаздардың маусымдық көші-қоны өте ұзақ қашықтықтарды қамтуы мүмкін. Суық түскен кезде олар ұялайтын жерлерін тастап кетеді. Қысты әлдеқайда жылы аймақтарда өткізеді.
- Қоныс аудару кезінде құстар жүздеген шақырымды қысқа мерзімде еңсере алады. Бағыт табуда табиғи белгілер мен туа біткен бағдарлау қабілеті маңызды рөл атқарады. Ғалымдар бұл құбылысты әлі де зерттеуде.
- Қоқиқаздар өте қоғамдық құстар саналады. Олар үлкен топтармен өмір сүруді қалайды. Бірлесе тіршілік ету қауіп-қатерден жақсырақ қорғануға мүмкіндік береді.
- Үлкен шоғырды бақылаған кезде барлық құс бірдей болып көрінуі мүмкін. Шын мәнінде әрқайсысының мінез-құлқында өзіндік ерекшелік бар. Мамандар кейбір дарақтарды жеке белгілері арқылы ажырата алады.
- Ұзын аяқтар қоқиқаздарға таяз суда еркін қозғалуға көмектеседі. Сол жерде олар қорек тауып, тынығады. Мұндай дене құрылысы тұзды көлдерде өмір сүруге өте қолайлы.
- Сырттай нәзік көрінгенімен, бұл құстар өте төзімді келеді. Олар қатты желге және температураның күрт өзгеруіне шыдай алады. Қазақстанның климаты осы ерекшеліктің айқын дәлелі болып табылады.
- Көбею кезеңінде қауырсындарының түсі қанығырақ болады. Жарқын реңк жұп таңдауға көмектеседі. Сонымен қатар ол неке кезеңіндегі мінез-құлықта маңызды рөл атқарады.
- Жұп құру алдында қоқиқаздар ұжымдық би орындайды. Жүздеген құс бір мезгілде ұқсас қимылдар жасайды. Мұндай көрініс құстар әлеміндегі ең әсерлі құбылыстардың бірі саналады.
- Колониялар көбіне жетуі қиын аралшықтарда орналасады. Осындай орындар жердегі жыртқыштардан қорғануға мүмкіндік береді. Соның арқасында балапандарды аман өсіру ықтималдығы жоғарылайды.
- Қоқиқаздардың болуы су айдынының жақсы жағдайын көрсетеді. Бұл құстар қоршаған ортадағы күрделі өзгерістерге сезімтал келеді. Сондықтан олардың саны экожүйе күйін бағалауға көмектеседі.
- Теңіз көлі Қазақстандағы ең маңызды орнитологиялық орталықтардың бірі саналады. Мұнда су құстарының көптеген түрі кездеседі. Дегенмен өңірдің басты нышаны ретінде көбіне қоқиқаздар аталады.
- Жыл сайын қызғылт түсті сұлуларды көру үшін көптеген турист пен фотограф келеді. Кейбір саяхатшылар арнайы сапар ұйымдастырады. Мұндай қызығушылық экологиялық туризмнің дамуына ықпал етеді.
- Қоқиқаздар Қазақстан табиғатының ең танымал белгілерінің біріне айналған. Олардың бейнесін кітаптардан, журналдардан және туристік басылымдардан жиі көруге болады. Осы ғажайып құстардың арқасында көптеген адам еліміздің табиғи байлығы туралы көбірек біледі.
Қоқиқаздар Қазақстан үшін жай ғана әдемі құстар емес. Олар бірегей табиғи кешендердің маңызды бөлігі әрі еліміздің биологиялық алуандығының жарқын көрінісі болып табылады. Бұл құстар мекендейтін аумақтарды қорғау көптеген басқа жануар мен өсімдік түрін сақтауға мүмкіндік береді. Сондықтан қоқиқаздарды және олардың табиғи ортасын қорғау келешек ұрпақ алдындағы маңызды міндеттердің бірі болып қала береді.
