Жемістер әлемінде дәмімен ғана емес, бай тарихымен де ерекшеленетін түрлер көп. Олардың кейбірі әртүрлі халықтардың мәдениеті мен дәстүрлерінің ажырамас бөлігіне айналған. Осындай жемістердің бірі – мандарин. Ашық қызғылт сары түсі, хош иісі мен шырынды дәмі арқылы ол әлемнің көптеген елдерінде танымал болды. Бұл мақалада біз сіздер үшін мандариндер туралы 29 қызықты әрі танымдық мәліметті жинақтадық.
- Мандариндердің отаны ежелгі Қытай болып саналады. Бұл жемістер сол жерде көптеген ғасырлар бойы өсірілген. Кейіннен олар Азияның басқа өңірлеріне, одан әрі әлемнің әртүрлі елдеріне таралған.
- Мандарин атауы Қытайдағы жоғары лауазымды шенеуніктердің атауымен байланысты. Олар бұл жемістерді ерекше бағалаған деген пікір бар. Уақыт өте келе атау жемістің өзіне бекітілген.
- Мандарин ағашы руталар тұқымдасына жатады. Оның жақын туыстарының қатарында апельсин, лимон және грейпфрут бар. Барлығы цитрус өсімдіктері тобына кіреді.
- Ересек ағаштың биіктігі әдетте бірнеше метрге жетеді. Қолайлы жағдайда кейбір ағаштар ондаған жыл өмір сүре алады. Осы уақыт бойы олар тұрақты түрде өнім береді.
- Көптеген сорттардың қабығы апельсинге қарағанда оңай аршылады. Сондықтан бұл жеміс балалар мен ересектер арасында кең танымал. Оны тазалау үшін көбіне пышақ қажет болмайды.
- Әлемде мандариннің жүздеген сорты бар. Олар көлемі, тәттілігі, түсі және дәндерінің саны бойынша ерекшеленеді. Кейбір түрлерінде сүйек мүлде болмайды.
- Мандарин құрамында С дәрумені мол кездеседі. Осы себепті ол қыс мезгілінде жиі тұтынылады. Суық кезеңде бұл жемістерге сұраныс айтарлықтай артады.
- Жемістің құрамында әртүрлі минералдар мен өсімдік тектес қосылыстар болады. Олар ерекше дәм мен хош иіс береді. Осы қасиеттерінің арқасында мандаринді басқа жемістерден оңай ажыратуға болады.
- Қабығында эфир майларының мол қоры бар. Егер қабығын аздап қысса, ауаға хош иісті тамшылар шашырайды. Бұл иіс көптеген адамдарға жақсы таныс.
- Кейбір елдерде мандарин сәттілік пен молшылықтың белгісі болып саналады. Мұндай дәстүр әсіресе Қытайда кең таралған. Онда бұл жемістер мерекелер кезінде жиі сыйлық ретінде ұсынылады.
- Бұрынғы Кеңес Одағы елдерінде жаңа жылдық мерекелерді мандаринсіз елестету қиын. Мұндай дәстүр өткен ғасырда қалыптасқан. Содан бері оның хош иісі қысқы мерекелермен тығыз байланысып кетті.
- Мандарин ағашының гүлдері көптеген араларды тартады. Олар жағымды иісімен ерекшеленеді. Осындай гүлдерден алынған бал жоғары бағаланады.
- Кейбір сорттардың дәмі өте тәтті болады. Басқаларында қышқылтым реңк басым келеді. Осындай алуан түрлілік әр адамның өз талғамына сай жеміс таңдауына мүмкіндік береді.
- Мандариннен шырын, тосап, джем және әртүрлі десерттер дайындалады. Ол тәтті тағамдарда да, сусындарда да қолданылады. Бұл жемістің аспаздықтағы мүмкіндіктері өте кең.
- Қабығы кейде шайға қосылады. Ол сусынға ерекше цитрустық хош иіс береді. Сонымен қатар тәттілер дайындауда табиғи қоспа ретінде пайдаланылады.
- Еуропаға мандариндер бірнеше ғасыр бұрын жеткізіле бастады. Ерекше жемістер тұрғындардың назарын тез аударды. Кейін оларды қолайлы климатты аймақтарда өсіре бастады.
- Қазіргі уақытта Қытай, Түркия және Испания ең ірі өндірушілердің қатарында. Қолайлы ауа райы мол өнім алуға мүмкіндік береді. Бұл жемістердің экспорты көптеген елдердің экономикасында маңызды орын алады.
- Мандарин ағаштары жылы климатты жақсы көреді. Олар қатты аязға төзімсіз келеді. Сондықтан негізгі плантациялар субтропиктік аймақтарда орналасқан.
- Бір жеміс бірнеше бөлікке бөлінеді. Әр бөлігі жұқа қабықпен қапталған. Мұндай құрылым цитрус өсімдіктеріне тән ерекшелік болып табылады.
- Мандариндерді басқа цитрус түрлерімен будандастыру арқылы жаңа жемістер алынған. Олардың арасында клементиндер мен танжелолар бар. Бұл будандар да кең танымалдыққа ие болды.
- Қабықтың түсі сортқа және пісу деңгейіне байланысты өзгереді. Ол ашық қызғылт сары, сары немесе жасылдау болуы мүмкін. Түс әрдайым дәмнің көрсеткіші бола бермейді.
- Сақтау кезінде жемістер біртіндеп ылғал жоғалтады. Соның салдарынан олар азырақ шырынды болады. Сондықтан дұрыс сақтау шарттарын сақтау маңызды.
- Мандариндер сәндік безендірулерде жиі қолданылады. Жарқын түсі оларды ерекше тартымды етеді. Мұндай композициялар мерекелік дастарқандарда жиі кездеседі.
- Ежелгі замандарда цитрус жемістері көптеген өңірлерде сирек кездесетін өнім болған. Оларды тек ауқатты адамдар ғана тұтына алған. Бүгінде ауыл шаруашылығы мен сауданың дамуы жағдайды өзгертті.
- Кейбір сорттардың қабығы өте жұқа болады. Мұндай жемістер әдетте шырындырақ келеді. Алайда олар ұзақ тасымалдауға онша төзімді емес.
- Пісу маусымында мандарин бақтары өте әсем көрінеді. Қызғылт сары жемістер жасыл жапырақтармен айқын үйлеседі. Сондықтан мұндай орындар фотографтар арасында танымал.
- Ғалымдар жаңа сорттарды шығаруды жалғастырып келеді. Мамандар дәмді, өнімділікті және ауруларға төзімділікті жақсартуға тырысады. Соның арқасында сорттар саны үнемі артып келеді.
- Көптеген мәдениеттерде мандарин жылулықпен, қонақжайлықпен және отбасылық мерекелермен байланыстырылады. Мұндай мағыналар ұзақ уақыт бойы қалыптасқан. Олар бүгінгі күнге дейін сақталған.
- Әлем бойынша кең таралғанына қарамастан, мандаринге деген қызығушылық азаймай келеді. Бұл жемістерді өсіру, зерттеу және пайдалану жалғасуда. Олардың танымалдығы көптеген елдерде жоғары деңгейде сақталып отыр.
Мандариндер – жай ғана дәмді цитрус жемістері емес, көптеген халықтардың мәдени дәстүрлерінің бір бөлігі. Олардың тарихы ғасырлар тереңіне кетіп, сауда мен ауыл шаруашылығының дамуымен тығыз байланысты. Жағымды дәмі, хош иісі және алуан түрлі сорттарының арқасында бұл жемістер бүгінгі күні де үлкен сұранысқа ие. Осындай мәліметтер таныс жемістерге жаңа қырынан қарауға мүмкіндік береді.
